📌Իրանում վարչակարգի փոփոխության մասին Թրամփի հայտարարության հետքերով
Իրանում վարչակարգը չի փոխվել, բայց տեղի է ունենում ներքին տրանսֆորմացիա, ու դրանով համակարգը ոչ թե պակաս ռադիկալ է դառնում, ինչպես պնդում է Թրամփը, այլ հակառակը`ավելի կարծրանում:
1️⃣Նոր գերագույն առաջնորդն ընտրված է, ու չկան ցուցիչներ, որ նա ավելի մեղմ մոտեցումներ ունի: Բայց ավելի կարևոր է այն, որ երկրի կառավարմանը նրա մասնակցությունը չի էլ նկատվում (հավանական է, որ Մոջթաբա Խամենեին ծանր վիրավոր է կամ թաքնվում է՝ թիրախ չդառնալու համար)։ Թե ինչու է սա կարևոր՝ 5-րդ կետում:
2️⃣Առաջին ամսվա արդյունքներով ավելի ընդգծված է դերաբաշխումը։ Նախագահ Փեզեշքիանը, ինչպես և կարելի էր ենթադրել, գործնականում չունի իշխանություն պատերազմի վարման համատեքստում և զբաղված է քաղաքացիական ոլորտների համակարգմամբ։
Այս օրերին լուրեր կան նաև Փեզեշքիանի և ռազմական թևի միջև հակասությունների մասին։ Դրանց հավաստիությունը հնարավոր չէ պարզել, բայց առնվազն տեսանելի է, որ պատերազմի վերաբերյալ Փեզեշքիանի «անզգույշ» հայտարարությունները միագամից կտրուկ
հակազդման են արժանանում: Վերջին նման դեպքը տեղի է ունեցել օրերս, ինչից հետո կառավարությունից սկսել են հավաստիացնել, որ որևէ խնդիր չկա ու պետական բոլոր մարմինները նույն գծի մեջ են։
3️⃣Ի հակադրություն Փեզեշքիանի՝ «ավելի հավաստի» պաշտոնական դիրքորոշմամբ է ներկայանում խորհրդարանի նախագահ Մոհամմադ Բաղեր Ղալիբաֆը։ Նա ԻՀՊԿ նախկին զինվորական է ու պատերազմի սկզբից հայտարարվել էր նաև, որ մասնակցում է ռազմական գործողությունների պլանավորմանը։ Հնարավոր է՝ Ղալիբաֆը համակարգում է ռազմական ոլորտը և քաղաքական դաշտում էլ ներկայացնում է ԻՀՊԿ/պետության շահերը (Այստեղ մեզ համար շարունակում է տեսանելի չլինել ԻՀՊԿ հրամանատարի պաշտոնակատարի դերակատարումը)։
4️⃣ԻՀՊԿ-ի կշիռն էականորեն ընդլայնվել է։ Ազգային անվտանգության գերագույն խորհրդի քարտուղարի պաշտոնում ԻՀՊԿ ակունքներից սերող գործչի նշանակումն էլ դրա ցուցիչներից մեկն է։ Անվտանգության խորհուրդը առանցքային դեր ունի արտաքին քաղաքականության մշակման ու ԱԳՆ գործունեության վերահսկողության գործում, ինչը կարող է նշանակել, որ հավանական բանակցային ցանկացած գործընթացում ԻՀՊԿ-ն ունենալու է իր ուղղակի և անուղղակի ներգրավվածությունը։ Առհասարակ, պատերազմական իրավիճակն ԻՀՊԿ-ն օգտագործում է իր «կարգավորումները» պարտադրելու համար, ու եթե հավատանք լուրերին, ապա կորպուսն ընդհուպ մինչև փորձում է ինքն առաջադրել հետախուզության նոր նախարարին։
5️⃣ԻՀՊԿ քաղաքական կշիռը պատերազմից առաջ ևս մեծ էր (սրան առանձին կանդրադառնամ), բայց Ալի Խամենեին որոշ հարցերում կարողանում էր զսպող դեր կատարել։ Այդ կշիռը տարեցտարի աճում էր ու դա էր պատճառը, որ դեռ տարիներ առաջ կային գնահատականներ, որ ԻՀՊԿ-ն վճռորոշ դեր է խաղալու նոր առաջնորդի ընտրության հարցում։ Ըստ էության, հենց դա էլ տեղի է ունեցել, ու այս համատեքստում կարևորագույն հարցերից է մնում այն, թե Մոջթաբա Խամենեին իրապես ներգրավված է երկրի կառավարմանը, թե նա պարզապես արտաքին քող է, սիմվոլիկա։ Վերջինի դեպքում նշանակում է, որ պատերազմն ուղղակի ավարտին է հասցնում Իրանի պետական համակարգում ԻՀՊԿ ներծծման գործընթացը:
6️⃣Իրանի իշխող ապարատում այժմ չկան բարեփոխական կամ չափավորական գործիչներ, որոնք կշիռ ունեն (Իրանում բարեփոխականների ու չափավորականների մարգինալացման գործընթացը կուլմինացիայի է հասել 2020-21թթ., հետագա բացառությունները մեծ հաշվով իրավիճակը չեն փոխել), եթե կան, Իսրայելը նրանց չեզոքացնում է, քանի որ նրանք ԱՄՆ հետ լեզու գտնողներ են համարվում: Իսկ այն գործիչները, որոնք այժմ պաշտոն չեն զբաղեցնում, բայց Իրանի ներսում առանցքային դերակատարման պոտենցիալ ունեն, չեզոքացվում են հենց քաղաքական հակառակորդների կողմից: Այս առումով Իրանի համակարգն առայժմ անզիջում է թե՛ երկրի ներսում, թե՛ երկրից դուրս:
@IRI2day