📜 1799 թ․ հուլիսին Եգիպտոսում՝ Ռոզեթ (այժմ՝ Ռաշիդ) քաղաքի մոտակայքում, Նապոլեոնի բանակի լեյտենանտ Պիեռ Բուշարը հայտնաբերեց մի բազալտե սալաքար, որը պիտի փոխեր մեր պատկերացումները պատմության մասին։
🔍 Քարի վրա փորագրված էր նույն տեքստը երեք տարբեր գրերով.
1️⃣ Եգիպտական հիերոգլիֆներով (սուրբ գիր),
2️⃣ Եգիպտական դեմոտիկ գրով (ժողովրդական սղագրություն),
3️⃣ Հին հունարենով։
Քանի որ հին հունարենը լավ հայտնի էր լեզվաբաններին, այս քարը դարձավ այն «բանալին», որի շնորհիվ հնարավոր եղավ վերջապես վերծանել եգիպտական հիերոգլիֆները։
💡Թեև շատ գիտնականներ էին փորձում կոտրել կոդը, հաջողությունը ժպտաց ֆրանսիացի Ժան-Ֆրանսուա Շամպոլյոնին։
Ժան-Ֆրանսուա Շամպոլյոնը տիրապետում էր ղպտերենին (հին եգիպտերենի վերջին փուլը, որն օգտագործվում էր քրիստոնյա եգիպտացիների կողմից)։ Սա վճռորոշ եղավ։ Նա համեմատեց Պտղոմեոսի և Կլեոպատրայի անունների քարտուշները և գտավ ընդհանուր նշանները (օրինակ՝ P, T, L տառերը)։ Երբ նա հանդիպեց ավելի հին փարավոնների՝ Ռամզեսի և Թութմոսի անուններին, հասկացավ, որ հիերոգլիֆները միաժամանակ և՛ հնչյուններ են (տառեր), և՛ գաղափարագրեր (նշաններ, որոնք ամբողջական բառ են նշանակում)։
Սա եգիպտագիտության ծնունդն էր։
⚖️ 1801 թ․ հաղթեցին ֆրանսիացիներին Ալեքսանդրիայում և, որպես ռազմավար, վերցրին նաև քարը։ Այդ պատճառով 1802 թ․ առ այսօր Ռոզեթյան քարը պահվում է Բրիտանական թանգարանում (Լոնդոն)։
📊 🔸 Քարը կշռում է մոտ 760 կգ։
🔸 Տեքստը եգիպտական քրմերի երախտագիտությունն է՝ ուղղված Պտղոմեոս V փարավոնին (Ք.ա. 196 թ.):
🔸 Երկար ժամանակ կարծում էին, թե այն սև բազալտ է, բայց 1999-ի մաքրումից հետո պարզվեց, որ այն մուգ մոխրագույն գրանոդիորիտ է։
🔸 Եգիպտոսը մինչ օրս պաշտոնապես պահանջում է Բրիտանիայից վերադարձնել իրենց ազգային մասունքը։
Մաքուր Պատմություն📖