Category: Vardan Voskanyan

Երեկ հետևելով ՄԱԿ-ի ԱԽ-ի նիստին, նկատեցի մի հետաքրքիր հանգամանք։
ՄԱԿ-ում Իրանի ներկայացուցչի ազգանունն Իրավանի է, որը պարսկերենից թարգմանաբար բառացիորեն նշանակում է «երևանցի», ինչը ցույց է տալիս, որ նրա նախնիներն ինչ-որ ժամանակ (հավանաբար խանության օրոք) ապրել են Երևանում։
Ի դեպ, երբ Բաքվի բարբարոսական վարչախմբի քարոզչամեքենան մեր մայրաքաղաքի համար, ի տարբերություն խորհրդային տարիների, օգտագործում է, իբր, «ադրբեջանական» Իրավան տարբերակը, ապա ինքն էլ չգիտակցելով շրջանառում է մեր մայրաքաղաքի անվանման պարսկական ձևը՝ ակամայից ցույց տալով, որ Երևանը պատմականորեն այնքան խորթ քաղաք է իրենց, որ չկա դրա անվանման և ոչ մի՝ թեկուզ նույնիսկ աղճատված թյուրքական տարբերակ։
#հարափոփոխ_տարածաշրջանը
🆔 @vardan_voskanyan

Իրանի հոգևոր առաջնորդն իր առաջին ուղերձում հանդես է գալիս երկու հարթություններով՝ որպես Իրանի և որպես ամբողջ Մերձավոր Արևելքի շիայական «դիմադրության ճակատի» առաջնորդ։
Ուղերձում բազմիցս կրկնվող «ազգ», «հայրենիք», «Իրան», «իրանցիներ» եզրույթները հենց ազգային առաջնորդության, քաղաքացիական և հայրենասիրական բնորոշիչներ են, միևնույն ժամանակ սակայն Իրանի հոգևոր առաջնորդը այլ տեղերում հանդես է գալիս նաև որպես Իրանից դուրս՝ Իրաքում, Եմենում, Լիբանանում և այլուր համաշիայական «դիմադրության ճակատի» առաջնորդ և ղեկավար։
Սա իրանական հինավուրց կայսերական ավանդույթի կարևոր հատկանիշ է, քանի որ այդ ավանդույթի համաձայն՝ Իրանը չի կարող ամփոփվել միայն այդ երկրի տվյալ ժամանակահատվածի վարչաքաղաքական սահմաններում, և նույնիսկ ներկա դժվարին պայմաններում Իրանի առաջնորդը չի դադարում նաև այդ երկրից դուրս՝ աշխարհի բոլոր շիաների առաջնորդ համարվել։
#հարափոփոխ_տարածաշրջանը
🆔 @vardan_voskanyan

ԱՄՆ-ի նախագահ Թրամփը և Պենտագոնը պարբերաբար հայտնում են իրանական նավատորմի «ոչնչացման» մասին։
Իրականում իր պատմության հազարամյակների ողջ ընթացքում Իրանը երբեք էլ աչքի չի ընկել հզոր նավատորմով, բայց Պարսից ծոցի ավազանը մշտապես դիտարկելով սեփական տարածք, այստեղ ունեցել է շատ ամուր դիրքեր նաև ծովում։
Այս առումով նաև ԱՄՆ-ում գիտեն, որ Իրանի ծովային ներուժը ոչ թե միջին կամ խոշոր նավերն են, այլ արագընթաց փոքր նավակները, որոնք, ըստ իրանական ռազմավարության՝ պետք է ի վիճակի լինեն ականապատել Հորմուզի նեղուցը և նաև «մեղվի պարսի» սկզբունքով հարձակումներ իրականացնել ցանկացած խոշոր նավի՝ այդ թվում ավիակրի վրա հրթիռներով և ԱԹՍ-ներով, եթե այն մուտք գործի նեղուց։
Կատարյան «Ալ-Ջազիրայի» եթերում ամերիկացի ռազմական փորձագետը նշում է, որ Իրանն ունի այդպիսի հազարավոր նավակներ։
#հարափոփոխ_տարածաշրջանը
🆔 @vardan_voskanyan

Միայն իրանագետները գիտեն, որ Հորմուզի նեղուցի երկու ափերին էլ խոսում են իրանական լեզուներով։
Նեղուցի հարավային ափին՝ Օմանի Մուսանդամ թերակղզում խոսվում է իրանական կումզարի լեզուն, որը Պարսից ծոցից հարավ՝ Արաբական թերակղզում միակ իրանական լեզուն է։
Կումզարիի հետ սերտ ցեղակցություն ունեցող իրանական լեզուները և բարբառները տարածված են Պարսից ծոցի Հորմուզ և Լարաք կղզիներում, ինչպես նաև հարավային Իրանի մայրցամաքային հատվածում՛ մասնավորապես Մինաբ քաղաքում, որի անունը ԶԼՄ-ներով շրջանառվում է աղջիկների դպրոցի՝ հրթիռային թիրախավորման ողբերգական դեպքի կապակցությամբ։
Կումզարին համեմատաբար քիչ ուսումնասիրված իրանական լեզուներից է, սակայն դրա լեզվաբանական առանձնահատկությունները նեղ մասնագիտական քննարկման խնդիր են։
#հարափոփոխ_տարածաշրջանը
🆔 @vardan_voskanyan

Ռազմավարական հետազոտություններում կա «լարվածության մեջ գերակայություն» (անգլ.՝ domination in escalation) հասկացությունը։
Այն նշանակում է, որ կողմերից մեկը կարողանում է վերահսկել հակամարտության սրման բոլոր աստիճանները և յուրաքանչյուր փուլում ավելի մեծ լարվածություն հաղորդել դրան։
Իրանի դեմ պատերազմում, չնայած ԱՄՆ-ի և Իսրայելի ռազմական հնարավորությունների առավելությանը, Թեհրանն ինքը նույնպես կարողանում էր բարձրացնել և կառավարել լարվածության աստիճանը, ըստ էության, պահպանելով լարվածության մեջ զուգաչափ և անզուգաչափ հավասարակշռությունը։
Իրանին դա հաջողվում է ապահովել Պարսից ծոցի ամբողջ տարածաշրջանում առկա արդեն իսկ խոցված և պոտենցիալ թիրախների հսկայական քանակի պատճառով։
Ավելի պարզ բանաձևմամբ՝ եթե, ԱՄՆ-ի կամ Իսրայելի կողմից լարվածության մեջ գերակայության հասնելու նպատակով թիրախ է դառնում իրանական որևէ օդանավակայան, ապա Իրանը պատսախան հարված է հասցնում Պարսից ծոցի տարածաշրջանի օդանավակայաններից մեկին և այսպես շարունակ։
Այս առումով որոշ դեպքերում նույնիսկ Իրանն ինքն է թելադրում գերակայություն լարվածության մեջ, դիցուք՝ Իրաքում տեղակայված քրդական ուժերին կամ Կիպրոսի ռազմակայանին հարվածելով։
Այս համատեքստում է պետք, ամենայն հավանականությամբ, դիտարկել նաև Նախիջևանի օդանավակայանին ԱԹՍ-ներով «տարօրինակ» հարվածը։
#հարափոփոխ_տարածաշրջանը
🆔 @vardan_voskanyan

Իրանի, որպես կանոն, զսպվածությունը հաճախ է առիթ դարձել, որ տպավորություն ստեղծվի, թե այս երկիրը միայն սպառնում է, բայց հողի վրա չի գործում։
Այս պատերազմում իրանցիները կոտրեցին այդ կարծրատիպը, քանի որ նրանց հնչեցրած գրեթե բոլոր սպառնալիքներն արդեն իրականություն են դարձել։
Վերջին օրերին նույնիսկ ԱՄՆ-ում տարակուսած էին Իրանի նավթամթերքի պահեստարաններին իսրայելական հարվածներից, որոնք ի հայտ էին բերել նաև բնապահպանական ռիսկեր։
Իրանցիները խոստացել էին համարժեք պատասխան հարված հասցնել, և այսօր ստացվում են կադրեր Օմանում նավթամթերքի այն պահեստի խոցումից և դրանում բռնկված հրդեհից, որն, ըստ իրանական աղբյուրների՝ սպասարկում էր նաև ԱՄՆ-ի ռազմական նավատորմի կարիքները։
#հարափոփոխ_տարածաշրջանը
🆔 @vardan_voskanyan

Անցյալ գիշեր Թեհրանի վրա եղել է ամերիկա-իսրայելական ամենաուժգին հարձակումը։
Մոտ 15 միլիոն բնակչությամբ քաղաքում և արվարձաններում տուժել են նաև քաղաքացիական ենթակառուցվածքները։
Իրանական «Ֆարս» գործակալության տարածած կադրերը ցավալիորեն խոսուն են։
#հարափոփոխ_տարածաշրջանը
🆔 @vardan_voskanyan

Իրանի նախագահ Փեզեշքիանի որդին, որը պատերազմի յուրօրինակ օրագիր է վարում տելեգրամյան իր ալիքում, այդ երկրի հոգևոր առաջնորդ Մոջթաբա Խամենեիի վիրավոր լինելու մասին տարածվող լուրին անդրադառնալով, գրել է՝

«Մի լուր լսեցի պրն. Մոջթաբայի վնասվածք ստանալու մասին։ Ընկերներից, որոնք կապ ունեին, հարցրեցի։ Ասացին՝ Աստծո բարեհաճությամբ առողջ է, և խնդիր չկա»:

#հարափոփոխ_տարածաշրջանը
🆔 @vardan_voskanyan

Կատարյան «Ալ-Ջազիրայի» թղթակիցը Արևմտյան ափից նշում է, որ ՀՕՊ-ի վաղ զգուշացման ռադարների շարքից դուրս բերումը նկատելի խնդիր է ստեղծել Իսրայելում, և իրանական հրթիռները ի վիճակի են խոցել էլ ավելի մեծ թվով թիրախներ այդ երկրում՝ չնայած խիստ ռազմական գրաքննությունը թույլ չի տալիս ճշգրիտ տեղեկատվություն ստանալ մանրամասների վերաբերյալ։
Իրանական հրթիռային վտանգի պատճառով Իսրայելի խորհրդարանի նիստը չեղարկվել է, իսկ կառավարությունն անվտանգության նկատառումներով նիստ է անցկացնելու տեսակոնֆերանսի միջոցով։
#հարափոփոխ_տարածաշրջանը
🆔 @vardan_voskanyan

Քչերը գիտեն, որ այսօր աշխարհի բոլոր լրատվամիջոցներով հնչող «Հորմուզի նեղուց» աշխարհագրական անվանումը կապված է հին իրանական աստվածներից մեկի անվան հետ։
Բանն այն է, որ նեղուցի մոտ գտնվող իրանական կղզիներից մեկը կոչվում է Հորմուզ, որն իր անունը ստացել է զրադաշտականության գլխավոր աստված Ահուրա Մազդայի (միջին իրանական՝ Օհրմազդ, Որմիզդ, Հորմիզդ) դասական նոր պարսկերեն Հորմուզ ձևից, իսկ կղզուց էլ անվանումն անցել է նեղուցին։
Իրանական այս անունը նույնական է մինչքրիստոնեական հայոց Արամազդ աստվածանվան հետ, և իրանցիներն այժմ փաստացի փակ են պահում, պատկերավոր ասած, «Արամազդի նեղուցը»։
Կից՝ իրանական ԶԼՄ-ների այսօրվա կադրերն են, որոնցում երևում են այդ նեղուցում կանգնած նավթատար նավերը։
#հարափոփոխ_տարածաշրջանը
🆔 @vardan_voskanyan